Фашизм айыпталууда: Нюрнберг сотунун 80 жылдыгына карата
2025-жылдын 21-ноябрында Тарыхый жана маданий мурастар борборунун директору Леонид Сумароков Нюрнбергдеги Эл аралык аскердик трибуналды даярдоо жана өткөрүү тарыхы тууралуу айтып берди, бул тарыхта улуттук масштабдагы кылмыштарды айыптоо үчүн биринчи прецедент болуп калды. Андан кийин гитлердик Германиянын мамлекеттик бийлигинин екулдеру (жогорку саясий жана аскердик жетекчилер) сотко келишти, алар буткул мамлекетти езунун институттары, структуралары, жазалоочу органдары, идеологиясы жана пропагандалык машинасы менен ездерунун жырткычтык кылмыштарынын куралына айландырышты. Нюрнберг трибуналынын тарыхый миссиясы фашисттик мыкаачылыктын негизги демилгечилерине жана күнөөкөрлөрүнө каршы адилеттүүлүктү ишке ашыруу болгон. Натыйжада фашизмдин чыныгы жүзү бүткүл дүйнөгө көрсөтүлдү. Фашизмдин соту анын мацызын жана бутундей мамлекеттерди жана элдерди жок кылуу пландарын, тынчтыкка жана адамзатка каршы жырткычтык массалык кылмыштарды ашкереледи. Соттук териштируунун негизги милдети гитлердик Германиянын кылмыштуу жетекчилерин татыктуу жазалоо жана жазалоо гана эмес, ошондой эле эц оор кылмыштар жана массалык мыкаачылыктар учун кунеелуу бардык адамдардын жана уюмдардын кылмыш-жаза жоопкерчилигинин эл аралык укуктук негизин тузуу болгон. Анын тажрыйбасы жана чечимдери кийинчерээк нацисттик кылмышкерлерди куугунтуктоо жана жазалоо боюнча улуттук соттордун ишинин негизин түзгөн. Чындыгында сот гитлеризмди согуштук жактан талкалоону укуктук жана моралдык жактан жецуу менен аяктады.
