КРСУнун өлбөс полку. Башка жол болушу мүмкүн эмес! (Халил Каджиев)
Ар бир үй-бүлөнүн Улуу Ата Мекендик согушту башынан өткөргөн үй-бүлөсү жана достору менен байланышкан тарыхы бар. Көптөгөн эскерүүлөр бар, окуялар ар башка, бирок аларда бир ой кызыл жип сыяктуу өтөт – Мекенди бошотуу.
Советтик жоокердин эрдиги, өлкө жана эл үчүн жоопкерчилик, милдет, ар-намыс, абийир, акырында, душманды жок кылууну бир мүнөткө да ойлобостон, жоокерлер берген өмүр, – мунун баары тарыхта жазылган. ошол коркунучтуу күндөрдүн.
Ушундай маанилүү жана керектүү Жеңишти – жакындаткан сүйүктүүмдүн тагдыры тууралуу окуяны айтып берүүгө мүмкүнчүлүгүм бар, согуштун бардык кыйынчылыктарын ар-намыс менен башынан өткөргөн чоң атам Халил Абузарович Кажиевдин окуясы. Биз, анын балдары жана неберелери, Улуу Ата Мекендик согуштун чыныгы тарыхын эстеп, Жеңиштин 75 жылдыгын сыймыктануу менен белгилейбиз.
Ал кезде улутуна карап бөлүнүү болгон эмес, Советтер Союзу көп улуттуу армиянын ролун аткарган.
Чоң атам 1914-жылы Азербайжанда бай дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Он миңдеген башка үй-бүлөлөр сыяктуу эле анын үй-бүлөсү да тарыхый мекенинен депортацияланган. 1933-жылы чоң атамдын үй-бүлөсү Кант айылына жеткен. Бул жолду тозоктун айланасына салыштырууга болот – апасы жана эки бир тууганы жолдо каза болгон. Халил бул соккуларды туруктуулук менен кабыл алды, жаңы жерде ал эң оор жумуштарда иштей баштады, камыштын калың бадалдарын жулуп, дренаждык коллекторлорду казды.
Улуу Ата Мекендик согуш башталганда чоң атам 27 жашта болчу. Ал убакта анын өз үй-бүлөсү бар болчу – аялы жана кичинекей кызы. Алгач Токмак шаарындагы артиллеристтерди даярдоо мектебине чакырылып, эки ай окуган. Анан Мекенди коргоого кеткен. Эки жыл бою фронттордо эрдик менен салгылашкан.
Чоң атам мусулман болгон, бала кезинен медреседе окуган, согушта да Кудайга кайрылууну унуткан эмес. Өлүм жакын эле, жоокер кээде үмүтсүздүк менен жеңип кетчү, бирок алар тирүү кайтып келип, фашисттик ордону жеңүүгө убада беришкен, ошондуктан согушта Кудай менен сүйлөшүү өтө маанилүү болгон. Жоокерлер чоң атасынан намазды кантип жасоону, эмне айтууну көрсөтүүнү суранышты. Ал ротада – үлгүсү болгон, Курандын сүрөсүн билген, мусулмандар, жоокерлеринин өтүнүчү боюнча ислам канондору боюнча жерди берген.
1943-жылы ноябрда Курск булгасына жакын жерде Кызыл Армиянын жоокери Каджиев оор жарадар болуп – оң колунан минанын сыныгынан сокур жараат алып, бир жыл дарылангандан кийин согуштун инвалиди катары демобилизацияланган.
Чоң атам ооруканадан чыккандан кийин дароо үйүнө кайтып келген. Ал айылына поезд менен келди, үйгө бара жаткан жол жергиликтүү базардан өтүп, ал жерде аялы, чоң энем сүт сатып жаткан. Үй-бүлөнү багуу үчүн дагы эмне калды?
Ошол күнү таң эртеден баштап жүрөгү өзгөчө согуп, ойлору күйөөсүнө гана тийди. Ал тирүүбү? Үйдөгү жыгач кассада туруп, ойлонуп отуруп, көзүн көтөрүп, колу көкүрөгүнө байланган арык жоокерди көрдү. Чоң эненин жүрөгү катуу согуп, алдыга жылып, жашыл көзүнөн гана күйөөсүн жоокерден тааный алды. Жакын жерде турган кызына колун сунуп, эмне болуп жатканын түшүнбөй ыйлап жиберди...
Үй, үй-бүлө, жакшы жүрөккө жакын аймактар – эң жакшы дары. Кайтып келгенден бир кун еткенден кийин чон атам бир жумушчу колу менен совхозго иштегени кетти.
Өмүр бою кыргыз жерине арнап, карыганга чейин колунда кетмен менен эмгектенген. Биздин үй-бүлөдө анын жогорку түшүмү, эр жүрөк эмгеги, фронтко талыкпас жардамы үчүн – тынчтык мезгилинен берки сыйлыктары, анын ичинде «Эмгек ардагери медалы бар.
Фронттогу каармандыгы үчүн чоң атасы II даражадагы Ата Мекендик согуш ордени менен сыйланган (Совет элинин Улуу Жеңишинин 40 жылдыгынын урматына), тылдагы эрдиги үчүн «медалдарын алган. Көп жылдык ак ниет эмгеги үчүн», көптөгөн грамоталар жана ыраазычылыктар.
Чоң атам башынан өткөргөндөрүн дээрлик айткан эмес. Бирок балдар балдар. Алар тынымсыз суроолорду берип турушту. Ал эми согуш женундегу советтик фильмдерди бардыгы чогуу көргөндө гана экрандан керсетуп: «Бирок ал, балдар, танктарды атып жатат!». Балдар ага ишенип, сыймыктанышты.
Чоң атам Жеңиш күнүн кичинекей мекенинде белгиледи. Балдардын чоң атасы «коват» калган жеңишке ишендиби деген суроосуна, өзү да үйүнө демобилизацияланып жатканда, ал сыймыктануу менен жана кымындай да кечиктирбестен мындай деди: «... башкача болушу мүмкүн эмес!».
Камилла Каджиева
FMO студенти
