Студенттер согуш жөнүндө жазышат
Медицина факультетинин студенттери 1945-жылдагы Улуу Жеңишке арналган орус тили боюнча иш-чарага активдүү катышты. Алыстан сабактарда орус тили кафедрасынын доценти Н.И. Дорцуева «9-май менин үй-бүлөмдүн жашоосунда деген темада эссе жазууну сунуштады». Биринчи курстун студенттеринин мыкты чыгармаларын чыгарабыз.
***
1941-жылдын июнь айы, бир сөз менен байланышкан коркунучтуу мезгил – «Согуш»! Согуш – дүйнөдөгү бардык тилдердеги эң коркунучтуу сөз. Жөн эле сөз, бирок ал канчалык азап, азап жана өлүмдү алып жүрөт... Согуштун эстелигин эсиңизден өчүрө албайсыз. Карылыктан чоңго чейин фронтко аттанып, азап-кайгы менен тууган-туушкандарын, досторун таштап, улутуна карабай баары бир тууган болуп, Мекенди коргоого келген учур. Баатырлардын биримдигинин жана эрдигинин аркасында Советтер Союзу фашисттерди талкалады.
Бул коркунучтуу окуя менин үй-бүлөмдү да көз жаздымда калтырган жок. Атам тараптагы чоң атам согушка катышкан. Тилекке каршы, мен аны көргөн жокмун, бирок ал тууралуу чоң атамдын аңгемелерин уктум.
Чоң атасы – Али Али-оглы Гасанов 1891-жылы туулган. Айылдык кеңештин төрагасынын орун басары болуп фронтко чакырылган. Ал кайраттуулуктун, берилгендиктин жана туруктуулуктун сыноосунан өтүүгө жетишкен. Бардык жоокерлер менен бирге ал аман калып, жеңишке жетти. Мен чоң атамды улуу баатыр деп эсептейм. Фронтко келип, башка Кызыл Армиянын жоокерлери менен ийиндеш болуп согушкан, бирок кийинчерээк эки немец тарабынан туткунга алынган. Бактыга жараша, күрөк колтугуна тийип, чоң атам аны менен эки фашистти тең жок кыла алган. Андан кийин ал күрөшүн уланткан. Согушкерлер согуштун кыйынчылыктарына жана кыйынчылыктарына карабастан багынбай, биз жана тынчтык учун салгылашкан. Согуштан кийин чоң атам дагы көп өмүр сүрүп, 1985-жылы бул дүйнөдөн кеткен.
Кавказды коргогондугу үчүн «медалы менен сыйланган жана II даражадагы Ата Мекендик согуш ордени менен сыйланган. Ал биздин жүрөгүбүздө жана эсибизде түбөлүккө эр жүрөк баатыр бойдон кала берет.
Бүгүнкү күндө дүйнө жүзү боюнча Улуу Ата Мекендик согуштун ардагерлери азайып баратат. Заманбап адамдар баалуулуктарын өзгөрттү, адамдар катаал, сезимсиз болуп калышты, көбүнчө өздөрүнүн ыңгайлуулугун гана ойлошот. Согуштун баатырлары бул учун терт жыл бою фашисттер менен кун-тун бою салгылашыштыбы? 21-кылымдын адамдары кээде боорукердик, кайрымдуулук жана өз ара жардамдашуу сыяктуу түшүнүктөрдү барксыздандырып жатканын түшүнүү мен үчүн абдан уят жана таарыныч.
Биз – биздин жаркын «бүгүнкү күндө үчүн күрөшкөн баатырларды көргөн акыркы муунбуз, биз ошол каардуу согушта бала болгондордун арасында жашайбыз, булар биздин чоң аталарыбыз, чоң аталарыбыз жана чоң энелерибиз...
Улуу Ата Мекендик согуштун баатырларынын эрдиктерин эскерип, алардын даңкы өчпөшү үчүн алардын элесин ыйык тутуу биздин милдетибиз –.
Рафиз Гасанов, ЛД-10-19
***
Жыйырма биринчи кылым – эки миң жыйырманчы жыл.
Бул санды ойлонуп көр – 75. Сиз сурайсыз: «Анан эмне?». Мен сизге жооп берем: «Бул 75 жылдык бейпил асман ». Канчалаган миллиондогон жоокерлер Родинасын коргоодо курман болушту! Эл фронтто гана эмес, тылдагы ачарчылыктан да өлдү. Күйөөлөр менен аталар согушка аттанып жаткан маалда аялдар кары-картаңдар, балдар менен бирге жоокерлерди курал-жарак, тамак-аш менен камсыз кылуу үчүн талыкпай эмгектенишкен. Бул буткул совет элинин жалпы жециши деп эсептейм.
Биз ардагерлерди дагы деле эстеген – муунбуз, андыктан балдарыбыз Жеңиштин баркын эстеп, унутпоосуна ынаналы. Мен дагы эле айта турган өспүрүмдөрдүн биримин: «Менин үй-бүлөмдө өлкөнүн коргоочусу бар». Жеңиш күнүндө менин үй-бүлөм чоң атам Салман Насибович Алиевди өзгөчө сыймыктануу жана урматтоо сезими менен эскерип, ал эрдик менен салгылашкан фронтко алынып келинген. Ал согуш учурунда оор жаракат алган эмес, – бактылуу болгон.
Согуштан кийин чоң атам көптөгөн медалдар менен сыйланган. Чоң атам тынчтык мезгилде төрөлгөн, тарыхтын бир бөлүгү болуп каларын ойлогон эмес. Ал чоңоюп, окуп, Мекенди коргоого чакырылган. Согуштан кийин өмүр бою совхоздо иштеген. Мага анын ысымы ыйгарылган. Чоң атамды жакшы эстебегеним өкүнүчтүү, анткени ал мен үч жашымда каза болгон. Ал биз менен эмес, кичүү уулунун үй-бүлөсү менен жашачу, бирок агама барганда согуш сүрөттөрүн, открытка каттарын, аскердик сыйлыктарды көп карап турчубуз. Ата-энем ал жөнүндө көп айтышчу, бирок, албетте, мен баарын өз оозунан уккум келет.
Жеңиш күнү – улуу майрам. Бул ар бир кыргыз элинин, албетте, буткул совет элинин турмушундагы езгече дата.
Менимче, бул күнү бир эмес, бир нече үй-бүлө майрамдык парадды жана согуш тасмаларын көрүшөт. Биздин бул күн толугу менен согуш тасмаларына арналган жана алар жылдан жылга бирдей болгону маанилүү эмес. Мен чоң атам менен чоң энемдей болуп, советтик тасмалар бардык убактагы эң мыкты тасмалар бойдон кала берет деп ишенем. Анан мен балдарыма көбүнчө жан дүйнөмдү алган бул кадрларды көрсөтө алам деп ойлойм. Чоң энем тасманы кайра көрүүдөн тажабайт «Алар Мекен үчүн күрөшүштү», чоң атам болсо «тасмасы жүрүп жатканын билсе, баарын кийинкиге калтырат, бул жерде таңдар тынч.». Апам эски «Катюшю» ырын ырдаганды жакшы көрөт, ал эми атасы «Жеңиш күнү деген ырдын саптарын кубаныч менен кошо ырдайт. Майрамдык кечки тамактан кийин агам экөөбүз Жеңиш күнүнө арналган концерт өтүп жаткан Ала-Тоо аянтына чыгабыз. Бул кеченин эң маанилүү окуясы «Жеңиш күнү деген ырдын фейерверктери жана жоокерлерибиздин мылтыктарынан асманга ок атуулары. Бул эскерүү ыйык жана түбөлүктүү, мен Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери менен кол алышып учураша турган мезгилде жашап жатканыма сыймыктанам!
Салман Гасанов ЛД-7-19
